It’s A Classic! | De Stille Kracht door Louis Couperus

In deze blogpost kon je al lezen dat ik een beetje op de Nederlandse tour was gegaan. Ik hou erg van Engelse literatuur, maar ik vond het toch eigenlijk wel schandalig te noemen dat ik mijn laatst gelezen ‘Nederlandse’ boek al jaren geleden had dichtgeslagen. Om daar verandering in te brengen kocht ik niet alleen een nieuwe roman (Geachte heer M van Herman Koch), maar las ik ook twee klassiekers, Oeroeg en De Stille Kracht. Beide boeken verhalen over Nederlands-Indië en hoewel ze in verschillende perioden in de geschiedenis zijn geschreven, complementeren ze elkaar op een goede manier. Vandaag laat ik je weten wat ik van De Stille Kracht vond!IMG_3359-1Louis Couperus is niet weg te denken uit de Nederlandse literatuur. Niet alleen vanwege zijn indrukwekkend lange bibliografische lijst, maar ook omdat zijn boeken een eeuw later nog steeds worden gelezen. Waarschijnlijk is Eline Vere nu zijn bekendste roman, maar De Stille Kracht en Van Oude Mensen, de Dingen, die Voorbij Gaan zijn ook nog niet naar de achtergrond verdwenen. Op de middelbare school las ik voor het vak Nederlands Eline Vere, een op en top fin-de-siècle roman waarin Couperus de melancholische en Eline in haar Haagse upperclass portretteerde.IMG_3359De Stille Kracht gaat niet over het Haagse milieu, maar over Nederlands-Indië. Tot 1949 was dat een kolonie van Nederland. Het boek zelf is in 1900 uitgegeven. Couperus’ leven is verstrengeld met Nederlands-Indië: hoewel hijzelf geboren was in Den Haag, waren zijn oudere broers en zussen in de kolonie geboren. Toen hij negen was verhuisde de familie ter behoeve van de carrière van de oudste zonen en huwelijkskansen van de dochters terug naar Nederlands-Indië. Weer terug in Nederland om te studeren, kon hij maar moeilijk wennen aan zijn geboorteland. Zijn docent Nederlands moedigde hem aan te schrijven en met zijn eerste roman Eline Vere zette hij zijn naam op de kaart. Jaren later, in 1899, maakte hij opnieuw een reis naar Nederlands-Indië. Daar schreef hij twee romans waaronder De Stille Kracht.IMG_3361Couperus zei zelf, negentien jaar na het verschijnen van deze roman:

De Stille Kracht geeft vooral weêr de geheimzinnige vijandschapv an Javaanschen grond en sfeer en ziel, tegen den Nederlandschen veroveraar.

De roman gaat over de residentfamilie van Oudijck en op Laboewangi en de stille kracht die steeds meer grip krijg op hun levens. Otto van Oudijck houdt erg veel van zijn tweede vrouw Léonie, maar zij houdt er vele seksuele uitspattingen op na. Deze zijn een publiek geheim, maar van Oudijck is er doof voor. Hij heeft vier kinderen, waarvan twee met zijn eerste vrouw: Theo en Doddy. Gaandeweg wordt duidelijk dat iedereen in Otto’s omgeving zich bewust is van een zekere geheimzinnige, Indische, stille kracht. Als er problemen ontstaan met de inlandse vorst (die onder de Nederlandse overheersing zijn titel en in enige mate ook zijn macht behield) en Léonie’s zondige uitspattingen onvergeeflijker worden, laat die kracht van zich horen. 

Van Oudijck is een rationele man en gelooft eerst absoluut niet in een geheimzinnige, Javaanse kracht. Maar gaandeweg begint hij zijn vrouw te wantrouwen en als hij zijn leven op Laboewangi steeds verder uit elkaar ziet vallen gaat hij toch steeds meer in de kracht geloven. Aan het eind verklaart hij:

Maar ik – wij allen – wij hebben het toch gezien, gehoord, gevoeld … En wij wisten geen van alleen wat het was … En sedert heb ik het altijd gevoeld. Het was om mij, in de lucht, onder mijn voeten … Ziet u, dat … en dat alleen – fluisterde hij heel zacht – dat heeft het gedaan. Dat heeft gemaakt, dat ik daar niet meer blijven kon (p. 210).

De stille kracht blijft het hele boek een groot mysterie, al komt het zo nu en dan even boven:

En het was zoo iets beklemmends: het heilige meer, de heilige graven en daarboven een zwerm als van zwarte duivels in den diepen blauwen ether, omdat het was of iets van het mysterie van Indië er zich plotseling openbaarde, zich niet meer verbergende in vage verdonzing, maar zichtbaar werkelijk in de zon, ontstelling wekkend met zijn dreigende zege … (p. 206).

De Stille Kracht
Televisieserie De Stille Kracht uit 1974, geregisseerd door Paul Verhoeven (bron).

De ontvangst van zijn tweede Indische roman was niet zo positief als de critici eerder wel over Eline Vere waren geweest. Vooral het personage Léonie van Oudijck werd als aanstootgevend ervaren. Dat ze naast alle seksuele escapades ook haar stiefzoon Theo en het vriendje van haar stiefdochter Doddy verleidde, schoot al helemaal in het verkeerde calvinistische keelgat. Couperus zelf kon er wel om lachen en schreef kort na het verschijnen triomfantelijk aan een familielid: ‘De derrière van Léonie heeft in Holland veel bekijks en hoofdschuddens veroorzaakt!!!’

Ik heb zelf veel plezier beleeft aan het lezen van De Stille Kracht. Het is geen boek was je zo maar ‘even’ leest, al was het maar vanwege het verouderde taalgebruik. Daar moet je even inkomen, maar dan merkt je het ook vrijwel niet meer. Couperus heeft volgens mij op een hele originele en niet Eurocentrische manier Nederlands-Indië weten te vangen. Zijn personages zijn stuk voor stuk interessant en vooral de tegenstelling tussen de losgeslagen Léonie en de melancholische maar zedige Eva Eldersma vond ik een tekenend beeld.

Louis Couperus
Louis Couperus (bron).

Het meest interessant is De Stille Kracht nu misschien wel vanwege de beschrijving van de relatie tussen de Indiërs en de Nederlandse overheersers. Ergens halverwege De Stille Kracht schetst Couperus deze relatie op een treffende manier:

De mystiek der zichtbare dingen op dat eiland van geheimzinnigheid, dat Java is … Uiterlijk de dociele kolonie met het overheerschte ras, dat niet opgewassen was tegen den ruwen koopman, die, in den glorietijd van zijn republiek, met de jonge kracht van een jeugdig volk, gretig en winzuchtig, rond en koel, plantte voet en vlak op de in-een stortende keizerrijken, op de tronen, die wankelden, als had de grond vulkanisch geaardbeefd.

En:

Maar, diep in zijn ziel, nooit overheerscht, hoewel zich, voornaam minachtend glimlachend, schikkend, lenig neêrvlijende onder zijn noodlot; diep in zijn ziel, trots een in het stof kruipende eerbeid, vrij levend een eigen mysterie-leven, verborgen voor den Westerschen blik (…) omdat onoverkomelijk het verschil blijft, dat voortwoekert in ziel en bloed. (…) Onder al dien schijn der zichtbare dingen, dreigt het wezen der stille mystiek, als smeulend vuur in den grond en als haat en mysterie in het hart (p. 100-101).

Ik zeg: gaat dat lezen. Het boek is nog steeds actueel en vele malen toegankelijker dan Eline Vere. Couperus’ prachtige schrijfstijl zal je, als je je ervoor openstelt, snel meevoeren naar de stille kracht van Indië …


Heb jij De Stille Kracht of andere werken van Couperus gelezen?


IMG_3070

Advertisements

5 thoughts on “It’s A Classic! | De Stille Kracht door Louis Couperus

  1. Ik las alle twee de boeken ooit op de middelbare school voor mijn lijst, toen is me dat niet zo goed bevallen, maar als ik eerlijk ben kan ik me het verhaal eigenlijk niet goed meer herinneren. Misschien toch nog maar eens lezen dan?

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s